Jacques Brels covers: waarom
Reeds 30 jaar lang luister ik heel intensief naar muziek. Met passie en zonder veel onderscheid te maken qua genres. Ik bespeel zelf geen enkel muziekinstrument.
Na al deze jaren van zoeken en ontdekken, is me duidelijk geworden dat dé referentie in muziek, mijn muzikale poolster Jacques Brel is. Hij is degene die telkens weer de snaren van mijn hart beroert, terwijl hij voor velen voorbijgestreefd en antiek zal lijken: uiteindelijk spreek ik over muziek die minstens 30 jaar geleden ontstaan is (de laatste plaat van Brel is van 1977, terwijl zijn eerste opnames van 1953 dateren.
Heden ten dage is het inderdaad heel moeilijk, in Italië althans, om Brel’s muziek te leren kennen, al was het maar toevallig op de radio of op de televisie. Ik heb het geluk gehad om 2 CD’s in bruikleen te nemen in de bibliotheek Sala Borsa in Bologna: het zijn deze die mijn eerste contact met de muziek van Jacques Brel betekend hebben. Het was geen liefde op het eerste gezicht, want ik moest deze muziek nog gewoon worden. Het is immers een soort muziek waarnaar we niet meer gewoon zijn te luisteren, en bovendien in het Frans. Maar 4 à 5 objectief mooie liedjes zijn genoeg geweest om mij in hun greep te houden en mij langzaamaan verliefd te doen worden op de kunstwereld van de grote Jacques.
Heel beknopt samengevat, houdt deze muziek me in haar klauwen omdat ze tegelijk sterke en tegenstrijdige gevoelens verwoordt: passie en tederheid, woede en zachtheid, grofheid en begrip, altijd openhartig, zonder compromis noch koppelarijen. Bovendien is er natuurlijk de uiterste schoonheid van zijn liederen, waarvan enkele, om een misbruikte term te gebruiken, onsterfelijk geworden zijn.
Fundamenteel voor het menselijk en artistieke parcours van Brel is zijn absolute vrijheid in woord en daad. Het is deze vrijheid die hem ertoe gebracht heeft eerst, in 1952, te verhuizen van Brussel naar Parijs. Daarbij liet hij familie en een veilige job in de onderneming van zijn vader achter om zich met uiterste toewijding te geven aan het lied. Daarna, in 1966, op het toppunt van het succes liet hij de podia achter zich om zich in te zetten voor het artistieke, wat niet alleen muziek maar ook theater en cinema inhield, zowel als acteur en als regisseur.
Uiteindelijk, in 1974, heeft hij zich teruggetrokken op de Markieseilanden, waarbij hij definitief de rug toekeerde aan de wereld van de showbusiness, om terug te keren naar een eenvoudigere bestaansdimensie ten dienste van de gemeenschap.
Wat zijn muziek betreft heeft hij ons meer dan 150 liederen achtergelaten. Deze bestaan niet alleen in hun oorspronkelijke versie maar ook in live versies, die dikwijls beter waren omdat Brel op scène het beste van zichzelf gaf. Daarnaast worden deze liederen ook voortdurend geherïnterpreteerd door andere artiesten uit alle continenten van de wereld.
Het luisteren naar deze covers doet ons eerst en vooral inzien hoe groot de invloed van Jacques Brel was op muzikanten van zijn tijd, en hoe groot die nog steeds is. We denken daarbij aan belangrijke namen als Giorgio Gaber in Italië of aan Scott Walker, David Bowie, Marc Almond, Noir Désir. We beseffen echter ook hoe populair zijn liederen zijn. Het aantal verschillende talen waarin ze vertaald werden getuigt hiervan. Vele vertalingen zijn streekgebonden: catalaans, milanees, genovees, bolognees, elzas, fries, corsicaans. Het beluisteren van een lied dat aangepast en gezongen wordt op tientallen verschillende manieren, laat bovendien toe tot de echte muzikale en lyrische inhoud te komen, doorheen de verschillende interpretaties en stijlen. Wanneer het een mooi lied betreft kan dit enkel tot een grotere rijkdom leiden.
Eens ik de vitaliteit en de actualiteit van het werk van Brel begrepen had, en nadat ik alle platen met de originele versies van zijn liederen gekocht had, heb ik beslist alle zogenaamde „covers“ te verzamelen, of tenminste te tellen, aangezien niet weinig platen heel moeilijk achter te halen zijn. Gelukkig beschikken we heden over internet, een buitengewone bron voor dit soort onderzoek. Je moet enkel de nodige tijd hebben om zo’n uitgebreide taak tot een goed einde te kunnen brengen. Gedurende een aantal maanden heb ik veel tijd ter beschikking gehad, waarvan ik een groot gedeelte gebruikt heb om deze database op te bouwen. Ik veronderstel dat deze database de meest volledige informatiebron over de covers van Jacques Brel is op het web – ook omdat hij gedeeltelijk gebaseerd is op het vergaren van informatie die komt uit andere databasen, voornamelijk die van de Nederlandse Wikipedia, Gracenote, freeDB.org, en op de regelmatige controle van de aanbiedingen in eBay en de bijdrage van vrienden die ik hierna bedank.
Ik raad de volgende links aan voor wie zich wil verdiepen in het leven en het werk van Brel, aangezien er geen boeken in het italiaans bestaan (de monografie door Arcana gepubliceerd, is al jaren niet meer in de boekenlijst):
De officiële website (Editions Jacques Brel)
L’urlo e il furore di Jacques Brel van Alessio Lega, in Rivista Anarchica
Kalporz
Onlangs is er op het web ook een denkbeeldig interview aan Brel van Michele Manzotti gepubliceerd op "Il popolo del blues" van februari 2007. Hier en daar in het “interview” worden er ook stukjes aangeraden om naar te luisteren en recensies van enkele albums met covers.
DANKBETUIGINGEN
De database van Brel is ook zo rijk geworden dankzij de medewerking van enkele vrienden, die ik op het web heb leren kennen via deze website. Mijn onderzoek is op die manier van een kluizenaars werk uitgegroeid tot een groepswerk, waar er geen plaats is voor rivaliteit, maar dat in tegendeel gedragen wordt door een sympathieke en samenhorige groepsgeest.
Eerst en vooral wil ik Rodolphe Guillo bedanken, voor zijn grondige kennis van het leven en het werk van Brel, waaraan ik mij gevoed heb gedurende lange chats tot diep in de nacht en die duidelijk wordt op zijn site Jacques Brel – autrement dit. Rodolphe doet al sinds 1998 nauwgezet en passievol onderzoek naar de verschillende talen waarin de originele liederen van Brel hergeïnterpreteerd zijn. De website van Rodolphe was één van de belangrijkste informatiebronnen voor mijn database.
Naast Rodolphe wil ik andere vrienden bedanken die ik heb leren kennen dankzij de publicatie van de site: de onvermoeibare Omar El maizi, Meray, Xirkus, José Fernandes en de specialist van Ne me quitte pas Bibi Frikotin.
Het is dankzij deze vrienden dat ik een zo groot aantal verschillende versies van de covers van Jacques Brel heb kunnen verzamelen.
Tenslotte denk ik ook aan de zangers die persoonlijk en heel vriendelijk informatie en geluidsmateriaal geleverd hebben: Denys Berezhnoy, Srdjan Depolo, Anton Montagne, Peter Ostrowski.
Natuurlijk, ik weet goed dat er nog veel andere covers van Brel te ontdekken zijn en ook dat er fouten zouden kunnen zijn in de vergaarde informatie; daarom nodig ik iedereen die geïnteresseerd is uit om mij te helpen om de database te verrijken. De zoektocht gaat voort !
OVER HET AANTAL VERSCHILLENDE COVERS
Eerst en vooral mijn manier van tellen: voor mij is elke nieuwe interpretatie van een stuk een andere cover. Dat betekent dat als er, bijvoorbeeld, 15 verschillende live opnames bestaan van Amsterdam, geïnterpreteerd door David Bowie, dit 15 diverse covers zijn. Een uitzondering op deze regel zijn de opnames van programma’s als Music Farm, Star Academy en dergelijke waar de interpretaties gemaakt zijn voor de televisie en niet voor de opname van een plaat of voor een echte tournée: deze heb ik niet in beschouwing genomen. Natuurlijk heb ik ook alle verschillende plaatsingen van een cover in compilaties uitgesloten. Waar het mogelijk was heb ik geprobeerd de plaat aan te geven waar een cover voor de eerste keer verschenen is, maar dat is dikwijls een heel ingewikkeld onderzoek en daar kan ik dus niet de nauwkeurigheid garanderen. Wanneer ik werkelijk niets heb kunnen vinden, dan heb ik geprobeerd de meest recente compilatie aan te geven, die waarschijnlijk het gemakkelijkst te vinden is in de winkels.